Το Ξ.Ε.Ε. , στο πλαίσιο της διαβούλευσης για το Ρυθμιστικό σχέδιο Αθήνας-Αττικής 2021,  κατέθεσε τις παρατηρήσεις του  στον ΟΡΣΑ, επιχειρώντας να αναδείξει την πλευρά του τουρισμού και τις θέσεις του ξενοδοχειακού κλάδου  στον προτεινόμενο πολεοδομικό σχεδιασμό της πρωτεύουσας, που θα την σφραγίσει για την επόμενη δεκαετία.

Η μελέτη που συνέταξε το Ξ.Ε.Ε. περιλαμβάνει γενικές παρατηρήσεις στο Σχέδιο Νόμου, γενικές θέσεις και σχολιασμό για τα προβλήματα της Αθήνας και ειδικές παρατηρήσεις κατ’ άρθρο. Δεδομένου ότι εκκρεμεί η συζήτηση των θέσεών του με τον Οργανισμό, δημοσιοποιούνται μια σειρά από παρατηρήσεις που δίνουν το στίγμα της προσέγγισης του κλάδου.

ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΕΠΙ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ

Οι ανεπάρκειες των αστικών εξυπηρετήσεων και των πολεοδομικών λειτουργιών της μητρόπολης, η περιβαλλοντική κρίση (προβλήματα με τους ΧΥΤΑ, αυθαίρετη δόμηση, δασικές πυρκαγιές , κ.ά.), σε συνδυασμό με την παρατεινόμενη οικονομική κρίση και την υποβάθμιση του Κέντρου, έχουν οδηγήσει σήμερα την Πρωτεύουσα σε συνθήκες ασφυξίας και σε αδιέξοδα. Η κατάσταση αυτή δεν έχει μόνο πολεοδομικές και περιβαλλοντικές συνέπειες, αλλά και κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, οι οποίες παράγουν μάλιστα αναπόφευκτα και πολιτικά αποτελέσματα. Σ’ αυτό το φαινόμενο υπάρχουν, θεωρητικά, δύο δυνατές αντιμετωπίσεις:

·        Η μία είναι η μεσο-μακροπρόθεσμη ολοκληρωμένη προσέγγιση, που συνοδεύεται όμως από τις παρακάτω σωρευτικές προϋποθέσεις:

α) πολιτική βούληση για εφαρμογή πολιτικών με βάση συνεκτικό και ολοκληρωμένο σχεδιασμό και προγραμματισμό

β) αναζήτηση, θεσμοθέτηση και έγκαιρη εξασφάλιση μιας αναγκαίας κρίσιμης μάζας πόρων

γ) συγκρότηση κατάλληλου σχήματος ή φορέα εκτέλεσης, με επαρκή συγκρότηση, σχετική αυτονομία αποφάσεων και δυνατότητες ευελεξίας, και τέλος

δ) κινητοποίηση της τοπικής κοινωνίας και ενεργός συμμετοχή της στις διαδικασίες λήψης και εφαρμογής αποφάσεων.

·        Η άλλη αντιμετώπιση είναι η «φυγή προς τα εμπρός», με μεγαλεπήβολες εξαγγελίες έργων επίδειξης, με αποσπασματικές και ασύνδετες μεταξύ τους επεμβάσεις και τη δημιουργία πρόσκαιρων εντυπώσεων, με αλληλο-συγκρουόμενες αποφάσεις και αλληλεπικαλυπτόμενες αρμοδιότητες, και τέλος, με παραγωγή ευκαιριών για καιροσκοπικού χαρακτήρα κερδοσκοπικές επενδύσεις.

Κατά κανόνα, όταν η πρώτη επιλογή είναι ανεπιθύμητη ή ανέφικτη, τότε υιοθετείται η δεύτερη, όπως έχει συμβεί, κατά παράδοση, στην περίπτωση της Αθήνας. Η κρίσιμη φάση στην οποία βρίσκεται η πρωτεύουσα (αλλά και η χώρα), δεν επιτρέπει να υπάρξουν περιθώρια να υιοθετηθούν οι αποτυχημένες προσεγγίσεις του παρελθόντος. Στο μέτρο που δύσκολα μπορούν να συγκεντρωθούν οι παραπάνω τέσσερεις βασικές προϋποθέσεις, ο προτεινόμενος σχεδιασμός δεν εξασφαλίζει ότι αυτό δεν θα συμβεί και στην παρούσα περίπτωση και έτσι, κινδυνεύει να καταλήξει σε ανεφάρμοστο ευχολόγιο ή, στην καλύτερη περίπτωση, σε περισσότερο ή λιγότερο ενδιαφέρουσα ακαδημαϊκή άσκηση επί χάρτου.

 ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ

1.    Το ΣΝ προβλέπει ότι η υλοποίηση του Ρυθμιστικού Σχεδίου Αθήνας – Αττικής (ΡΣΑ) 2021 θα γίνει με προαπαιτούμενη την εκπόνηση ενός εξαιρετικά μεγάλου αριθμού μελετών κάθε είδους και μέσω την έκδοση μεγάλου αριθμού θεσμικών διατάξεων και  διοικητικών πράξεων, των οποίων το πλήθος καταδεικνύει ότι θα είναι μάλλον αδύνατον να πραγματοποιηθεί σε ορίζοντα δεκαετίας, ίσως και επέκεινα (Σχέδια Ολοκληρωμένων Αστικών Παρεμβάσεων, Ζώνες Ελεγχόμενης Ανάπτυξης, ΠΔ εξειδίκευσης του ΡΣΑ, Σχέδια Ολοκληρωμένης Διαχείρισης Παράκτιας Ζώνης,  Σχέδια-Πλαίσιο Ολοκληρωμένης Διαχείρισης των Ακτών της Αττικής, κ.ά.).

2.    Δεν είναι φανερό αν το προτεινόμενο ΡΣΑ έχει στηριχτεί στο σύνολό του σε επιμέρους διαγνωστικές  μελέτες ή και σε στρατηγικές τομεακές ή άλλες μελέτες, οι οποίες θα έπρεπε να είχαν προηγηθεί της εκπόνησης του ΡΣΑ 2021 και να καλύπτουν το σύνολο των βασικών τομέων (πέραν των μεταφορών και της βιομηχανίας). Επισημαίνεται, ειδικότερα, η απουσία των σχετικών μελετών στον τομέα του τουρισμού, ελεύθερου χρόνου και αναψυχής, καθώς και στον τομέα του πολιτισμού. Έτσι, οι παρουσιαζόμενες προτάσεις και προτεραιότητες, όσο και αν ορισμένες από αυτές είναι ενδιαφέρουσες ή εύλογες, μοιάζουν ατεκμηρίωτες, μετέωρες ή αυθαίρετες, χωρίς αναφορά και αγκύρωση σε διαπιστωμένες πραγματικότητες και ανάγκες.

3.    Η πρόταση να εκπονηθεί πλήθος μελετών σε διάφορους τομείς σχετικά με την αναλυτική καταγραφή και αξιολόγηση των κάθε είδους πόρων (και ιδιαίτερα των πολιτιστικών, των τουριστικών, του τοπίου, κλπ.) φανερώνει ότι έχει διαπιστωθεί έλλειψη αυτών των μελετών, στις οποίες θα μπορούσαν να στηριχτούν οι προτάσεις και έτσι, αποδυναμώνεται σε μεγάλο βαθμό η αξιοπιστία της προτεινόμενης στρατηγικής και των μέτρων πολιτικής που περιλαμβάνει το ΡΣΑ.

4.    Στις παραπάνω αδυναμίες προστίθεται και η παραλλήλως προγραμματιζόμενη, από άλλους φορείς μέσω άλλων διαδικασιών και μέσα από διαφορετικό πρίσμα, ανάπτυξη κρίσιμων περιοχών της Αττικής, όπως πχ. το Ελληνικό, οι εμπορικοί Λιμένες Πειραιά, Λαυρίου, Ραφήνας και Ελευσίνας, η Βουλιαγμένη, κ.ά., με γνώμονα την αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας για την εφαρμογή της νέας δανειακής σύμβασης της χώρας.

5.    Οι νέες συνθήκες που αντιμετωπίζει η χώρα μας διαμορφώνουν ένα νέο θεσμικό πλαίσιο με νέα όργανα και εργαλεία εφαρμογής, που δεν ευνοούν, αντικειμενικά, τις συνθήκες εκπόνησης και εφαρμογής ενός ολοκληρωμένου και συνεκτικού σχεδιασμού του χώρου, ιδιαίτερα στην Αττική:

·        Νόμος για τη Βιοποικιλότητα (Ν. 3937/2011)

·        Νέος νόμος για την περιβαλλοντική αδειοδότηση (Ν. 4014/2011)

·        Νέοι όροι για το Δέλτα (νόμος για την ποινική προστασία του περιβάλλοντος Ν. 4042/12)

·        Διατάξεις τουριστικής νομοθεσίας του νέου Νόμου 4002/2011

·        Νόμος 3986/2011 (μεσοπρόθεσμος)

·        Νέος Νόμος 3982/2011 για τα Επιχειρηματικά Πάρκα και το υπό διαβούλευση νέο διάταγμα χρήσεων γης σε αντικατάσταση του Π.Δ. 166/Δ’/1985.

·        Ν.3843/2010 (διατάξεις για το Δέλτα)

·        Ν. 3943/2011 (διατάξεις για το Ελληνικό)

 Οι νέες ανάγκες θα παραγάγουν και νέα νομοθετήματα, παράλληλα με τις διαδικασίες εκπόνησης και έγκρισης του ΡΣΑ, τα οποία ενδέχεται να προκαταλάβουν τις προτάσεις και τις προς θεσμοθέτηση διατάξεις του ΡΣΑ.

6.    Διαπιστώνεται ότι γίνεται σχετική υποτίμηση των δυνατοτήτων του τουριστικού τομέα ως μοχλού οικονομικής ανάπτυξης της Αθήνας. Μεταξύ των τριών στρατηγικών στόχων του ΡΣΑ μόνο στον ένα και αυτό σε δύο μόνο παραγράφους εμφανίζεται ο τουρισμός (ε και στ της παρ. 6 του άρθρου 3).

7.    Η διάσταση της Αθήνας ως πόλου έλξης επισκεπτών και ως πεδίου ανάπτυξης τουριστικών δραστηριοτήτων δεν περιλαμβάνεται στους «10+1» άξονες προτεραιότητας (άρθρο 6) και έτσι παραγνωρίζεται η προτεραιότητα του τουρισμού ως αναπτυξιακού πυλώνα (η υποτιθέμενη και διατυμπανιζόμενη από όλους «βαριά βιομηχανία» της χώρας …). Δεν μνημονεύεται ούτε καν στον άξονα «προβολή της πολιτιστικής ταυτότητας» ούτε και στον άξονα «Στροφή προς το θαλάσσιο μέτωπο».

8.    Δεν διατυπώνεται λειτουργική διασύνδεση της ανάπτυξης πολιτιστικών υποδομών και δραστηριοτήτων με τον τουρισμό (άρθρα 16 και 17), γεγονός που δεν επιτρέπει ενιαία προσέγγιση στον καθορισμό προτεραιοτήτων και τον προσδιορισμό συνεργειών.

9.    Ορισμένα ιδιαίτερα κρίσιμα ζητήματα για την οργάνωση του χώρου δεν αντιμετωπίζονται σε διατάξεις άρθρων, όπως θα περίμενε κανείς, αλλά σε Παραρτήματα, όπως πχ. στο Παράρτημα 10 (του άρθρου 26), με το οποίο χωροθετούνται οι υποδομές διαφόρων μορφών τουρισμού.

10. Στο προτεινόμενο Σχέδιο Δράσης αναφέρονται στόχοι, προτεραιότητες και μέτρα για τον τομέα τουρισμού οι οποίοι όμως δεν συμπίπτουν ή δεν συνδέονται με συγκεκριμένο τρόπο με τους στόχους και τα μέτρα που περιλαμβάνονται στο Άρθρο 26 για τον τομέα.

11. Το ΡΣΑ θα μπορέσει να επιτύχει τους στόχους εάν ενσωματώσει με πιο οργανικό και λειτουργικό τρόπο τον τουριστικό τομέα και τον ρόλο της Αθήνας και της Αττικής ως πόλου έλξης τουριστών, με βάση τις παραπάνω γενικές παρατηρήσεις καθώς και τις ειδικότερες, που ακολουθούν.

12. Ακολουθούν  στο Α’ μέρος παρατηρήσεις για τα ειδικότερα σημερινά προβλήματα της Αθήνας, και επισημαίνονται προϋποθέσεις για την ανάταξη του προορισμού.  Τα στοιχεία αυτά είναι απαραίτητο να ληφθούν υπόψη για τον αποτελεσματικότερο σχεδιασμό της χωρικής οργάνωσης της Αθήνας και της Αττικής στο πλαίσιο του ΡΣΑ 2021.

13. Στο Β’ μέρος  αναπτύσσονται οι ειδικές παρατηρήσεις επί των άρθρων υπό την οπτική της Αθήνας ως τουριστικού προορισμού.